Có một buổi tối mình ngồi nhắn tin với một bạn trong nhóm. Bạn ấy là mẹ bỉm, con vừa tròn năm, mỗi ngày rảnh được đúng hai tiếng lúc con ngủ. Bạn nhắn: “Chị ơi, em muốn kiếm thêm chút tiền trên mạng, nhưng em không có gì để bán cả. Em không biết làm sản phẩm, không có vốn nhập hàng, cũng sợ ôm kho rồi ế.” Mình đọc xong, ngồi im một lúc. Vì câu đó mình đã nghe không biết bao nhiêu lần rồi, từ chính mình của mấy năm trước.
Và mình nhận ra cái mà bạn ấy cần biết đầu tiên không phải là “bán gì cho lời”, mà là: hóa ra có một cách kiếm tiền mà bạn không cần phải có sản phẩm của riêng mình. Bạn chỉ cần giới thiệu sản phẩm của người khác — và nếu có người mua qua lời giới thiệu của bạn, bạn được chia một phần. Cách đó tên là affiliate (tiếp thị liên kết). Bài này mình viết để giải thích nó cho thật rõ, bằng ngôn ngữ đời thường, và nói luôn cả mặt sáng lẫn mặt tối — vì mình không muốn bạn bước vào với một bức tranh chỉ toàn màu hồng.
Tiếp thị liên kết là gì? Giải thích bằng ví dụ rất quen
Mình kể bạn nghe chuyện này. Hồi trước có lần mình mua một cái nồi chiên không dầu, dùng thấy ưng quá. Mấy chị hàng xóm hỏi “mua ở đâu, hãng gì?”, mình kể vanh vách, còn dẫn họ vô cái shop mình mua. Cuối tháng, ba bốn chị mua theo. Cửa hàng đó… chẳng cho mình đồng nào. Mình giới thiệu miễn phí, vui là chính.
Tiếp thị liên kết, nói cho gọn, là phiên bản có trả tiền của câu chuyện đó. Bạn giới thiệu một sản phẩm bạn tin tưởng. Người bán đưa cho bạn một đường link riêng (gọi là link tiếp thị liên kết). Ai bấm vào link đó rồi mua hàng, hệ thống ghi nhận là “người này đến từ bạn”, và bạn được trả một khoản hoa hồng (commission — phần tiền người bán chia lại cho bạn trên mỗi đơn). Bạn không sở hữu sản phẩm. Bạn không thu tiền của khách. Bạn chỉ làm nhịp cầu — và được trả công cho cái nhịp cầu đó.
Đặt vào bối cảnh kiếm tiền online cho dễ hình dung: một người làm khóa học dạy nấu ăn online. Họ không có thời gian đi khắp nơi quảng bá. Họ mở chương trình tiếp thị liên kết, mời mọi người giới thiệu giúp. Bạn — một người hay chia sẻ công thức nấu ăn trên trang cá nhân — đăng bài review khóa học đó kèm link của mình. Một bạn theo dõi bạn lâu nay thấy hợp, bấm vào mua. Người làm khóa học nhận học viên mới; bạn nhận hoa hồng. Đôi bên đều có lợi, và bạn không phải tự mình ngồi quay từng bài giảng.
Đó là toàn bộ bản chất. Nghe đơn giản, và đúng là về nguyên lý nó đơn giản thật. Nhưng “đơn giản” không có nghĩa là “dễ ăn ngay” — mình sẽ nói rõ ở phần sau.
Nếu bạn còn đang phân vân chưa biết nên đi theo hướng nào, có thể đọc thêm bài Chọn Ngách Kiếm Tiền Online: Có Nhất Thiết Phải Là Thứ Mình Yêu Thích? để chọn cho mình một mảng phù hợp trước đã, rồi quay lại đây cũng chưa muộn.
Vì sao tiếp thị liên kết hợp với người mới bắt đầu
Trong các cách kiếm tiền online, mình hay khuyên người mới nhìn vào affiliate đầu tiên. Không phải vì nó “ngon ăn”, mà vì nó gỡ bớt cho bạn ba gánh nặng mà người mới thường bị nó đè cho nghẹt thở. Mình lấy ý từ một bài viết gốc trong bộ tài liệu mình đang tổng hợp, rồi kể lại theo cách của mình.
Lý do 1: Bạn không phải tự tạo ra sản phẩm
Đây là rào cản lớn nhất của hầu hết người mới. Muốn bán cái gì đó của riêng mình, bạn phải có ý tưởng đủ tốt, phải làm ra sản phẩm — viết ebook, quay khóa học, hoặc nghĩ ra một dịch vụ. Riêng cái bước “nghĩ ra sản phẩm gì để bán” thôi đã đủ khiến nhiều người chần chừ cả năm trời rồi bỏ cuộc.
Với tiếp thị liên kết, gánh đó không phải của bạn. Người bán đã bỏ công nghiền ngẫm ý tưởng, làm ra sản phẩm, viết trang bán hàng. Việc của bạn gọn lại còn đúng một thứ: đưa được người quan tâm đến đúng trang bán đó. Mình thích cách diễn đạt này — toàn bộ phần khó nhất của việc “sáng tạo” được người khác lo, còn bạn dồn sức vào một mục tiêu duy nhất. Với người ít thời gian, ít kinh nghiệm, việc được thu hẹp lại như vậy là một món quà.
Lý do 2: Bạn không phải lo chăm sóc khách hàng
Bạn đã bao giờ bán gì đó rồi bị khách nhắn lúc nửa đêm hỏi “sao em làm theo mà không được”, hay đòi đổi trả, hay phàn nàn đủ thứ chưa? Ai từng trải qua mới hiểu nó mệt cỡ nào. Nó ngốn năng lượng và làm bạn nản.
Khi làm affiliate, khách có thắc mắc hay gặp trục trặc với sản phẩm, họ làm việc với người bán, không phải với bạn. Bạn đã giới thiệu xong, người ta mua xong, phần hỗ trợ sau đó là trách nhiệm của bên bán. Mình không nói chuyện này để khuyến khích kiểu “giới thiệu xong rồi mặc kệ” — uy tín của bạn vẫn nằm ở chỗ bạn chỉ giới thiệu thứ tử tế. Nhưng về mặt công việc hằng ngày, bạn được rảnh tay khỏi cả một mảng cực kỳ tốn sức.
Lý do 3: Bạn không phải lo kho hàng, đóng gói, giao nhận
Cái sợ của bạn mẹ bỉm mình kể ở đầu bài — “sợ ôm kho rồi ế” — chính là nỗi sợ này. Bán hàng vật lý kiểu truyền thống là phải nhập hàng, cất giữ, đóng gói, gửi đi, lo hàng hỏng, lo tồn kho.
Affiliate thì không. Bạn không giữ một món hàng nào trong nhà. Đặc biệt với sản phẩm số (digital product — sản phẩm tải về như ebook, khóa học, phần mềm), bạn còn không phải gửi email giao hàng hay dựng trang tải về cho khách — bên bán lo hết. Một lần nữa, khối lượng việc được cắt xuống còn vừa sức, và bạn lại được tập trung vào đúng một thứ: kéo người quan tâm đến đúng nơi.
Bạn để ý chưa? Cả ba lý do đều quy về một điểm: affiliate giúp bạn dồn toàn lực vào việc thu hút và dẫn dắt người quan tâm, thay vì bị xé lẻ ra trăm việc. Với người mới, ít thời gian, đó là một lợi thế thật sự.
🎁 Quà tặng miễn phí: Tải “Bản Đồ Kiếm Tiền Online 7 Ngày” — checklist từng bước để bắt đầu mà không bị ngợp. [Nhận ngay »](https://buithuytrinh.com/ban-do-kiem-tien-online-7-ngay/)
Ba giới hạn của tiếp thị liên kết bạn nên biết trước
Đến đây nếu mình dừng lại thì thành ra mình đang bán cho bạn một giấc mơ. Mà mình không làm vậy. Có người sẽ nói với bạn rằng affiliate là một vườn hồng — toàn hoa, không gai. Họ nói quá đấy. Không có mô hình nào hoàn hảo, affiliate cũng vậy. Mình muốn bạn biết ba cái gai này từ đầu, để sau này gặp thì không sốc.
Giới hạn 1: Hoa hồng phụ thuộc hoàn toàn vào người bán
Đây là điều khiến mình suy nghĩ nhiều nhất. Khi bạn là affiliate, bạn không cầm quyền quyết định. Người bán đặt giá. Người bán viết trang bán hàng. Người bán định mức hoa hồng. Bạn nhận lấy phần họ để lại cho bạn — không hơn.
Tệ hơn, mọi thứ có thể đổi sau một đêm. Bạn dày công xây một chiến dịch đang chạy tốt, rồi sáng ra thức dậy phát hiện người bán đổi giá, hoặc cắt mức hoa hồng xuống sát đáy. Công bạn bỏ ra vẫn đó, nhưng phần bạn nhận về thì teo lại, mà bạn không làm gì được. Bài gốc mình tham khảo nói thẳng: có rủi ro thật trong tiếp thị liên kết. Mình thấy câu đó rất đáng để bạn ghi nhớ. Vì thế, đừng bao giờ đặt tất cả trứng vào một giỏ — đừng phụ thuộc đời mình vào đúng một sản phẩm hay một người bán.
Giới hạn 2: Cạnh tranh và sức làm của một người là có hạn
Khi bạn là người tạo ra sản phẩm, bạn có thể chiêu mộ cả một đội ngũ affiliate — hàng chục, hàng trăm người cùng đi quảng bá giúp bạn. Đó là đòn bẩy. Còn khi bạn chơi vai affiliate, bạn không có cái đòn bẩy đó. Sức làm của bạn bị giới hạn ở chính… bạn. Mỗi ngày bạn chỉ có ngần ấy giờ.
Thêm nữa, một sản phẩm tốt thường có rất nhiều người cùng giới thiệu. Bạn không phải người duy nhất gắn link cho khóa học nấu ăn kia. Có nghĩa là bạn phải tìm cách để lời giới thiệu của mình đáng tin và khác biệt hơn người ta — bằng trải nghiệm thật, bằng sự tử tế, bằng việc bạn thực sự hiểu người đang đọc bạn cần gì. Đây không phải sân chơi mà cứ gắn link bừa là ra tiền.
Giới hạn 3: Bạn vẫn phải giỏi việc kéo người đọc đến
Đây là điều mình muốn nhấn mạnh nhất, vì nó hay bị bỏ quên. Nhớ không, ở phần lý do, cả ba điểm đều quy về “bạn được tập trung vào việc thu hút người quan tâm”. Nghe thì nhẹ, nhưng nó chính là phần khó nhất của cả mô hình.
Affiliate không gỡ cái khó này đi đâu cả — nó chỉ gom mọi thứ lại thành một việc duy nhất, và việc duy nhất đó vẫn cần kỹ năng thật. Bạn vẫn phải học cách kéo traffic (lưu lượng truy cập — lượng người ghé vào nội dung của bạn): viết bài người ta muốn đọc, làm nội dung có người tìm, xây được một nơi mà người ta tin tưởng và quay lại. Không có “người quan tâm” thì cái link affiliate đẹp đến mấy cũng nằm im. Đây là chỗ phân biệt người làm affiliate ra tiền bền với người thử dăm bữa rồi bỏ.
Nếu bạn muốn bắt đầu từ con đường ít tốn tiền nhất để có người đọc, mình gợi ý đọc bài Kéo Traffic Miễn Phí Bằng Blog & SEO: Người Mới Bắt Đầu Từ Đâu. Và khi đã có người ghé, cách bạn viết lời giới thiệu sẽ quyết định họ có tin để bấm mua hay không — phần đó nằm ở bài Viết Bài Bán Hàng Cơ Bản: 5 Lỗi Người Mới Hay Mắc.
Vậy tiếp thị liên kết có hợp với bạn không?
Mình không trả lời thay bạn được. Nhưng mình có thể nói thật lòng thế này.
Affiliate là một điểm khởi đầu rất hợp lý cho người mới, vì nó cho bạn bắt tay vào học những kỹ năng nền — viết, thu hút người đọc, dẫn dắt — mà không bắt bạn phải gánh sản phẩm, kho hàng và chăm sóc khách ngay từ đầu. Những kỹ năng đó là thứ mang theo được: dù sau này bạn có tự làm sản phẩm riêng, hay đi hướng khác, chúng vẫn đi cùng bạn.
Nhưng nó không phải “máy in tiền”, và mình xin nói thẳng một lần nữa: mình không hứa với bạn một con số thu nhập nào cả. Kết quả ra sao tùy vào việc bạn bỏ ra bao nhiêu công, học kỹ năng đến đâu, và cả sự kiên nhẫn của bạn nữa. Có rủi ro thật, có lúc công sức không ra kết quả ngay. Ai nói với bạn ngược lại thì người đó đang phóng đại. Mình thà bạn bắt đầu với một cái đầu tỉnh táo, còn hơn vỡ mộng giữa đường rồi bỏ luôn.
Nếu bạn thấy mô hình này nghe có lý nhưng vẫn chưa biết ráp nó vào đâu trong bức tranh tổng thể, mình khuyên đọc bài trụ Cách Kiếm Tiền Online Cho Người Mới Bắt Đầu: Bản Đồ Đầy Đủ (Không Hoa Mỹ). Ở đó mình vẽ ra cả bản đồ — affiliate chỉ là một mảnh trong đó, và bạn sẽ thấy nó nối với các mảnh khác ra sao.
🎁 Quà tặng miễn phí: Tải “Bản Đồ Kiếm Tiền Online 7 Ngày” — checklist từng bước để bắt đầu mà không bị ngợp. [Nhận ngay »](https://buithuytrinh.com/ban-do-kiem-tien-online-7-ngay/)
Quay lại bạn mẹ bỉm ở đầu bài. Mình không nói với bạn ấy “làm affiliate đi, ngon lắm”. Mình nói: “Đây là một cách để em bắt đầu mà không phải ôm kho, không phải làm sản phẩm. Nhưng em vẫn phải học cách kể chuyện cho người ta nghe, và phải kiên nhẫn.” Bạn ấy gật. Và đó là điều mình mong bạn — người đang đọc đến dòng này — cũng mang theo: một sự bắt đầu nhẹ nhàng, nhưng không ảo tưởng.